А вось як святкавалi каляды / куццю (Рождество)

   Куцця. Марозна. Хмурнавата.

   Сняжок падкiдвае заўзята;

   Снег на Куццю - грыбы на лета,

   Такая матчына прымета,

   А сцежкi чорны - ягад многа;

   Ну, i за гэта хвала Богу.

   Абегаў Ўладзя раўчавiну,

   I клiн, i пасечку, лагчыну.

   Па жменьцы ў снег аўса стаўляе

   Зайцоў ён гэтым прывабляе,

   Каб праз акенечка з каморы,

   Калi прынадзiцца каторы

   У ночку цёмную хадзiць,

   Навесцi стрэльбу i забiць,

   Бо тут зайцоў было даволi.

   I дроў на свята накалолi,

   Трасянкi загадзя натрэслi,

   Сянца пахучага прынеслi:

   Куццi гаршчок ужо ў калена

   Стаяў на лаве, чакаў сена,

   I вось цяпер гаршчок з куццёю,

   Як цар даўнейшаю парою,

   Ў пачэсны кут, на свой прастол,

   Стаўляўся з гонарам за стол

   На гэта сена пад багамi,

   Ўладар над хлебам i блiнамi,

   Бо ён у гэты дзень - персона!

   Яго вянчаў абрус-карона:

   Гаршчок агорнуты пашанай,

   Хоць ён фамiлii глiнянай.

   Якiя ж матчыны намеры

   Наконт куццi, наконт вячэры?

   Ох, гэта дзецям знаць цiкава,

   Калi якая будзе страва,

   Ў якiм лiку, ў якiм парадку?

   Што на канцы i што ўпачатку?

   А ў маткi ўсё абмеркавана

   I ўсё прадумана ад рана.

   Там, на гары, пад шчытам дзе-та,

   Быў мак павешан яшчэ з лета

   Цяпер у цёрле ён пацёрты.

   У патайным куце каморы,

   Як смерць Кашчэя, пад запоры

   Мядок быў хiтра дзесь запёрты,

   Цяпер яго насталi часы,

   Бо ён патрэбен для закрасы,

   I што кiсель той без сыты

   У вечарок гэты святы?

   Маўчком Антось часiнай шэрай

   У ельнячок шмыгнуў з сякерай:

   Цi ж ён звярэдзiцца, сагрэшыць,

   Калi малых дзяцей пацешыць

   I iх ялiнкай пад куццю

   Хоць раз забавiць у жыццю,

   Калi забавiць толькi зможа?

   Ялiнка ў хаце так прыгожа!

   I колькi радасцi i ўцехi!

   На ёй валоскiя арэхi,

   А з пазалочанай паперкi

   Глядзяць панадныя цукеркi;

   I больш на ёй няма нiчога,

   Ды хiба ж дзецям трэба многа?

   Даволi з iх i той прынады

   Яны давольны, яны рады.

   У хаце добры лад i згода,

   Як патрабуе i прыгода,

   Паважнасць вечара святога

   Не ўчуеш слова ты благога,

   I ўсе прыбралiсь i памылiсь,

   Мiхал з Антосем падгалiлiсь

   I парасчэсвалi чупрыны.

   - Ну, засцiлайце стол, мужчыны!

   I стол той гуртам прыбiраюць,

   Настольнiк белы падымаюць,

   На стол растрэсваюць мурог

   На сене колiсь быў Сын Бог

   I роўным пластам рассцiлаюць,

   Сянцо абрусам закрываюць.

   За стол садзяцца ўсе ў парадку

   I прад сабой кладуць аладку,

   Вiдэльцы, лыжкi разбiраюць

   I стравы першае чакаюць.

   - Ты, брат, глядзi не ашукайся:

   Не надта зразу накiдайся,

   Бо потым шчыра пашкадуеш,

   Калi жывот свой напiцуеш:

   Чым дальш - смачнейшыя патравы,

   I многа iх, i ўсе цiкавы;

   Я знаю хiтрасць гэту ўсю,

   Алесь гаворыць Кастусю.

   Мiхал бутэльку адтыкае,

   Бо ўжо закуска тут чакае:

   Стаяць, як горкi, скавародкi,

   Тут акунькi, мянькi i плоткi,

   Ды так падсмажаны, што люба

   Сама да iх iмкнецца губа.

   Гарэлка, радасць-весялуха,

   Прыемна булькае для вуха

   I гэтак вочы прыцягае,

   Ну, як каханка маладая!

   - Ну, што ж, Антось, здароў будзь, браце!

   Няхай дае Бог лад у хаце,

   Дабра, прыбытку прыспарае,

   Каб у хляве ды ўсё пладзiлась,

   Каб жыта ў полi каласiлась,

   Няхай раяцца добра пчолы,

   I самi будзем мы вясёлы;

   За год дай божа дачакаць

   Здаровым новы год спаткаць.

   - Дай божа! - дзядзька адазваўся

   I сам з прамовай зварачаўся,

   П'ючы цяпер да гаспадынi,

   Падатак кожнай дай часiне,

   На ўсё гатовы ў кожным часе.

   I вось вячэра зачалася!

   Спынiцца мушу я на квасе:

   Ён колер меў чырванаваты;

   Тут быў таран, мянёк пузаты,

   Шчупак, лiнок, акунь, карась,

   Кялбок i ялец, плотка, язь,

   Яшчэ засушаныя з лета.

   Але не ўсё яшчэ i гэта:

   Аздоблен квас быў i грыбамi,

   Выключна ўсё баравiчкамi;

   Цыбуля, перчык, лiст бабковы

   Ну, не ўясiсь, каб я здаровы!

   Пiльнуй, - цiшком скажу мiж намi,

   Каб i язык не ўцёк часамi.

   За квасам елi верашчаку,

   А потым блiнчыкi на маку,

   А там ламанцы-праснакi

   З пшанiчнай добрае мукi;

   А макаў сок такi салодкi!

   Ламанцы ў iм, ну, як калодкi

   Так добра макам пранялiся,

   У рот паложыш - аблiжыся.

   За прасначкамi йшлi кампоты,

   Кiсель з мядоваю сытою;

   Вячэру скончылi куццёю,

   Але ўжо елi без ахвоты,

   Абы падатак той аддаць,

   Стары звычай ушанаваць.

   I после гэтакай вячэры

   Жывот выпучваўся без меры,

   А з-за стала як уставалi,

   То нават трохi i стагналi.

   На першы дзень святых калядак

   Такi ўжо быў стары парадак

   Збiралi сена са стала,

   Кармiлi iм каня, вала

   I ўсiх жывёлiн, хоць па жменi,

   А на стале, ў драбнюткiм сене

   Здавён-даўна вялося й гэта

   Уважна зернетак шукалi

   I па тых зернетках гадалi,

   Якi зародзiць хлеб налета.